Sint-Oedenrode

Van Toerisme

Sint-Oedenrode is een matig verstedelijkt dorp en hoofdplaats van de gelijknamige gemeente in de provincie Noord-Brabant. De plaats is gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch. Sint-Oedenrode telt 17.223 inwoners (1 juli 2007, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 64,25 km².

De plaats heeft van oudsher stadsrechten, en werd in het verleden als vlek bestempeld. Hedentendage is het nog altijd een groot dorp. Van zuidoost naar noordwest wordt de gemeente doorsneden door het riviertje de Dommel. In het jaar 1999 werd de gemeente het groenste dorp van Nederland in de nationale Entente Florale competitie. Deze eerste plaats in de nationale competitie was tevens het ticket voor de Europese finale in het jaar 2000. Toen werd het dorp gekozen tot groenste dorp van Europa.

[bewerk] Bezienswaardigheden

• Neogotische kerk van Sint-Martinus uit 1915. Deze staat op de plaats van de oude Odakerk. Dit was een romaanse kerk uit de 11e eeuw in basilicastijl. Ze stond bij de burcht van Rode. In 1494 werd deze kerk verlengd met een gotisch hoogkoor met speklagen van bakstenen met tufsteenlagen. Het was een kapittelkerk waaraan negen kannuniken verbonden waren. Het kapittel heeft bestaan tot 1648. In 1801 stortte de toren in, en in 1807 werd de kerk gesloopt om vervangen te worden door een waterstaatskerk, de Sint-Martinuskerk, die in 1808 ingewijd werd. Ze werd gebouwd op de fundamenten van de kapittelkerk. In 1915 werd ze vervangen door de huidige kerk, die ontworpen is door W.Th. van Aalst. Ze is gerestaureerd van 1995-1997. Het hoogkoor uit 1498 is nog intact en is een rijksmonument. In de kerk bevindt zich het vermoedelijke graf van Hildeware, gravin van Rode, uit 1507. Dit was de stichteres van de eerste kerk. Er zijn in het interieur enkele barokke beelden en een doopvont uit de 12e eeuw. Verder is er een orgel uit 1839, vervaardigd door Frans Smits. Dit werd door de firma Flentrop gerestaureerd in 2001.
• Martinuskerkhof uit 1854. Hier ligt het graf van de bekende bisschop Bekkers. De Odakapel staat op het bekende Odabergje, in de volksoverlevering de plaats waar de Heilige Oda zich in de vroege middeleeuwen vestigde. Het kerkhof is schilderachtig en telt vele beelden en een calvarieberg.
• De Knoptoren. De oude Eerschotse parochiekerk dient sinds 1648 als Hervormde kerk. In 1800 verloor de uit rond 1400 stammende toren z’n spits. In het verleden lag hier de grafkelder van de Heren van het slot De Laar.
• Het Sint-Paulusgasthuis dateert uit 1434. Het karakteristieke witte gebouw werd tot 1972 bewoond door arme alleenstaande vrouwen van onbesproken gedrag. Het is momenteel ingericht als VVV-kantoor. Ook is er het museum Brabantse mutsen en poffers gevestigd.
• Kasteel Henkeshage. Een voormalige versterkte boerderij, die in de veertiende eeuw bekend stond als Strijpe of Streepe. Het werd in 1850 gekocht door Pieter Jacob de Girard de Mielet van Coehoorn en kreeg als buitenverblijf z’n huidige vorm. Feitelijk is het gebouw dan ook geen echt kasteel, maar een landhuis.
• Kasteel Dommelrode is een voormalig slot, dat in 1605 door de kwartierschout van Peelland gebouwd werd. Het was lange tijd een klooster, maar is hedentendage het raadhuis van Sint-Oedenrode.
• De Grote Laar is een pachthoeve die reeds in 1360 bestond. Het goed behoorde tot het kasteel De Laar, dat sinds lange tijd verdwenen is.

[bewerk] Stedelijke ontwikkeling

Sint-Oedenrode is van oudsher een grote plaats. Deze plaatsen die reeds vóór 1850 meer dan lokale betekenis hadden, worden met de term ‘vlek’ aangeduid. Vlekken vertonen vaak een mengeling van historische ontstaans- en groeifactoren. Meestal dateren deze nederzettingen uit de hoge middeleeuwen en waren het primaire kerkdorpen met een marktfunctie, blijkens de aanwezigheid van een plein. In Sint-Oedenrode is dat duidelijk herkenbaar aan de huidige markt. De oudste bebouwing van Sint-Oedenrode concentreerde zich rond ’t Sant, maar verplaatste zich later naar de huidige Markt, waar de functie als passantendorp zorgde voor een verbreding van de straat tot een zogenaamde baannederzetting. Hier werden jaarmarkten gehouden, met name voor vee en zuivelproducten.

[bewerk] Landschappelijke ontwikkeling

Sint-Oedenrode is ontstaan op de oevers van de beek de Dommel. De aanwezigheid van dit riviertje heeft in het grootste gedeelte van de gemeente een stempel gedrukt op de ontwikkeling van het landschap. Het beekdallandschap met hooiland, beemden en kleine landschapselementen als steilranden en vennen was tamelijk open. De hoger gelegen cultuurlanden vormden met bolle akkers, meidoornhagen en houtsingels een meer gesloten landschap. Eind 13e eeuw gingen de Hertogen van Brabant over tot het in eeuwigdurend erfpacht uitgeven van. gemeenschappelijke gronden. Zo werd in 1314 de erfpacht uitgegeven van de ‘Bodem van Elde’. Dit uitgestrekte vochtige bos- en heidegebied was vrijwel onbewoonbaar. De grens van deze gemeente, die tussen St. Michielsgestel, Boxtel, Schijndel, Sint-Oedenrode en Liempde gelegen was, werd gevormd door de rivier de Dommel. Het in gebruik nemen van de Bodem van Elde leidde tot het ontstaan van de kenmerkende Meierijse bolle akkercomplexen. Sommige bolakkers in deze omgeving bestaan al eeuwenlang in dezelfde vorm en zijn door hun compleetheid zeer goed te herkennen. Op de deels sterk lemige gronden in Sint-Oedenrode werden vanaf 1750, vanwege het voorpootrecht, veel populieren aangeplant. Tussen 1760 en 1780 vond de grootste toename van houtteelt plaats in de gemeenten Schijndel-Sint-Oedenrode-Udenhout en Veghel. Met de aanplant van populieren, het patroon van zandpaden en vochtige beekdalgronden ontstond op deze wijze het zo kenmerkende Meierijse “Peppellandschap”. Dit landschap was in feite puur economisch, aangezien de populierenteelt grotendeels in dienst stond van de klompenindustrie. Kerngebied van deze klompenmakerij, en dus ook van de populierenteelt, werd met name gevormd door de gemeenten Sint-Oedenrode, Schijndel, Veghel, Liempde, Best en Boxtel. In de negentiende eeuw groeide Sint-Oedenrode dankzij deze klompenmakerij, die zijn hoogtepunt bereikte in de eerste helft van de twintigste eeuw.

Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Sint-Oedenrode; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.